Czy można częściowo przyjąć i odrzucić spadek?

Dziedziczenie majątku po bliskich może wydawać się z pozoru prostą sprawą. Jednak prawo spadkowe w Polsce przewiduje określone zasady dotyczące przyjęcia lub odrzucenia spadku. Często pojawia się pytanie: czy można częściowo przyjąć i częściowo odrzucić spadek? Innymi słowy — czy można przyjąć tylko “dobre” składniki majątku (np. nieruchomości czy oszczędności), a zrezygnować z “złych” (np. długów)?

Odpowiedź brzmi: nie — spadek przyjmuje się albo w całości, albo odrzuca w całości.

Co to jest spadek?

Spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które przechodzą na jego spadkobierców. Obejmuje on zarówno aktywa (np. mieszkania, samochody, pieniądze), jak i pasywa (czyli długi).

Trzy formy przyjęcia spadku

Polskie prawo przewiduje trzy możliwości zachowania się spadkobiercy:

• Przyjęcie spadku wprost – dziedziczy się cały majątek zmarłego, bez ograniczenia odpowiedzialności za długi.
• Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – dziedziczy się majątek i długi, ale odpowiedzialność za zobowiązania ogranicza się do wartości odziedziczonego majątku.
• Odrzucenie spadku – traktowane jest tak, jakby dana osoba nigdy nie była spadkobiercą; nie dziedziczy się nic, ani majątku, ani długów.

Czy można przyjąć tylko część spadku?

Nie ma takiej możliwości, aby przyjąć np. tylko mieszkanie, a odrzucić długi. Zgodnie z Kodeksem cywilnym, spadek stanowi niepodzielną całość. Decyzja o przyjęciu lub odrzuceniu spadku dotyczy całości majątku i zobowiązań po zmarłym.

To oznacza, że nie można wybrać sobie tylko korzystnych elementów majątku — przyjęcie lub odrzucenie dotyczy wszystkich składników spadku.

Wyjątki i sytuacje szczególne

Choć co do zasady nie można dziedziczyć wybiórczo, są sytuacje, które mogą dać podobny efekt:

• Zapis windykacyjny – to szczególna forma rozporządzenia testamentowego, w którym testator zapisuje konkretną rzecz określonej osobie. Zapisobierca nie jest spadkobiercą, lecz nabywa konkretną rzecz z mocy testamentu.
• Umowa działu spadku – jeśli spadek dziedziczy więcej niż jedna osoba, mogą oni zawrzeć umowę działu spadku i rozdzielić majątek między siebie w sposób zgodny z ich wolą, ale już po przyjęciu spadku.
• Zrzeczenie się dziedziczenia – za życia spadkodawcy można zawrzeć z nim umowę o zrzeczenie się dziedziczenia, ale to również dotyczy całego spadku, a nie jego części.

Co zrobić w przypadku długów?

Jeśli istnieje ryzyko, że spadek zawiera długi, warto rozważyć przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Dzięki temu:

• odziedziczysz majątek,
• ale za długi będziesz odpowiadać tylko do wartości majątku.

Przykład: jeśli dziedziczysz samochód wart 30 000 zł, a długi wynoszą 50 000 zł, to będziesz odpowiadać tylko do 30 000 zł — nie musisz dopłacać różnicy z własnych pieniędzy.

Podsumowanie

Nie można częściowo przyjąć i częściowo odrzucić spadku. Spadek traktowany jest jako całość, obejmująca zarówno aktywa, jak i zobowiązania. Decyzja o przyjęciu lub odrzuceniu spadku musi być świadoma i przemyślana. W przypadku wątpliwości warto skorzystać z pomocy prawnika, który pomoże przeanalizować sytuację i dobrać odpowiednią formę przyjęcia spadku, minimalizując ryzyko związane z ewentualnymi długami.

Tak, można odrzucić spadek z testamentu, a przyjąć z ustawy – ale tylko wtedy, gdy te dwa powołania następują niezależnie od siebie.

Czyli: jeśli jesteś powołany do spadku zarówno z testamentu, jak i z ustawy, to możesz odrzucić jedno z tych powołań, a drugie przyjąć. Muszą to jednak być odrębne podstawy dziedziczenia, a nie wynikające jedno z drugiego.